Hoewel de focus bij hoogsensitiviteit vaak ligt op het gedrag (emotionaliteit en overprikkeling), is dit gedrag eigenlijk een gevolg van processen in de hersenen: de diepere verwerking van prikkels. Acevedo en collega’s publiceerden in 2014 een neurobiologisch onderzoek over deze diepere verwerking van prikkels in het zenuwstelsel van hoogsensitieve mensen. In dit onderzoek zijn een aantal zaken opgevallen bij hoogsensitieve mensen. In deze blog worden deze onderzoeksbevindingen besproken. We gaan in op welke hersengebieden er allemaal betrokken zijn bij de diepere verwerking van prikkels en leggen uit wat dit in de praktijk betekent.

Sterker bewustzijn en invoelend vermogen

Als eerst werd op de MRI-scans van de hersenen zichtbaar dat hoogsensitieve mensen een sterkere respons hebben op emotionele foto’s, met name foto’s van mensen die dichtbij hen staan. Op deze scans is te zien dat de insula vaak wordt geactiveerd. De insula is het hersendeel wat je de ‘binnenkant’ van jezelf laat ervaren en waarmee je door middel van spiegelneuronen de ander kunt aanvoelen. Deze actieve insula zorgt ervoor dat de kracht waarmee zaken bij hoogsensitieve mensen binnenkomen, inclusief de emoties van anderen, sterker is. Hoogsensitieve mensen zijn dus gevoeliger voor hun omgeving.

Sterkere motivatie en actieplanning

Daarnaast bleek uit dit onderzoek dat er bij hoogsensitieve mensen positieve associaties zijn met de cingulate en de pre-motor-area (PMA). De anterior cingulate cortex (ACC) signaleert prikkels met een belonings- of strafkarakter, prikkels die gepaard gaan ‘fouten’ in gedrag. Het PMA-gebied zorgt voor een lichamelijke reactie op bewegingen in het gezicht en de lichaamshouding van je gesprekspartner. Deze combinatie van veelvuldig aanwezige spiegelneuronen met de actieve ACC- en PMA-gebieden in de hersenen, maakt dat HSP’ers de emoties en bedoeling van de ander extra goed kunnen aanvoelen, en van daaruit een (bewust of onbewust) actieplan maken waarin het belonings- en strafkarakter een grote rol speelt.

Metaforen en taalbegrip

De hersengebieden die te maken hebben met de verwerking van taal lichten ook vaker op bij hoogsensitieve mensen. Bijvoorbeeld de Middelste temporale gyrus (MTG), welke is betrokken bij het verwerken en interpreteren van woorden, bewegingen en intenties; ook wel sociale perceptie genoemd. Meer taalgebieden ‘lichten op’ bij hoogsensitieve mensen. Zoals de Gyrus Angularis (AG) welke een rol bij het begrijpen van metaforen (beeldspraak). En de Inferieure frontale cortex IFG, een gebied dat betrokken is ons vermogen om sociaal te leven en communiceren met anderen. Het zorgt voor interpretaties van gezichtsuitdrukkingen en een bijbehorende emotionele reactie die geschikt is voor de expressie, evenals observatie en imitatie van gepast gedrag. Daarnaast toont de rechter IFG correlatie met vermijden van risicovol gedrag . Deze is betrokken bij go /no go reacties en risico-aversie.

Neiging tot vermijding gekoppeld aan opvoeding

Omdat deze hersengebieden meer en intensiever verwerken, zal een hoogsensitief persoon dus geregeld zichtbaar ‘pauzeren, afwegen en controleren’. Deze langere verwerkingstijd is tevens terug te zien in het brein, in de oplichting van het dopamine rijke Ventral Tegmental Area, ofwel VTA-gebied. Het VTA-gebied speelt onder andere een rol bij de neiging tot het vermijden van lastige (sociale) momenten. VTA-neuronen reageren supersnel op nieuwe situaties, onverwachte beloningen en beloningsvoorspellende signalen. De cellen in dit gebied reageren dan automatisch op basis van hun ‘codering’ betreffende een beloning of faalverwachting, zonder dat hier een actieve gedachte aan vooraf gaat. Afhankelijk van de opvoeding die je als kind hebt gehad, zullen hierin andere afwegingen gemaakt worden. Een sensitief kind zal het immers altijd ‘goed’ willen doen in de ogen van de ander. En wat ‘goed’ is, is afhankelijk van de omgeving waarin het zich begeeft of heeft begeven. Het kost een HSP’er wat meer tijd om dit allemaal op te vangen, te voelen, en te bedenken wat vervolgens het juiste is om te doen.

Om te doen wat ‘goed’ is (en schuldgevoelens te vermijden), is het daarom als HSP’er nodig om je eigen gedrag kunnen zien, je ervan bewust te zijn, en (indien gewenst) het te kunnen onderdrukken. Het remmen van gedrag zonder verdere invloed van buitenaf wordt gestuurd door een goed ontwikkelde dorsolaterale prefrontale cortex (DLPFC). Dit kost echter wel tijd, en betekent in de praktijk dat HSP’ers langzamer komen tot een reactie op een vraag en meer tijd nodig hebben voor het formuleren van hun mening of het nemen van een beslissing.

Gevoeligheid voor anderen

Het lijkt er dus op dat bij iemand met HSP het brein gefocust is op het maken van de beste afweging, met name ook in reactie op anderen. De grote mate van bewustzijn van omgevingsprikkels maakt dat HSP een eigenschap is welke geassocieerd wordt met verhoogd bewustzijn van stemmingen van anderen. HSP’ers zijn dus als het ware altijd gefocust op anderen met als doel de ander tevreden te stellen.

Deze gevoeligheid en ontvankelijkheid voor de omgeving wordt gecoördineerd door de thalamus. Dit is een belangrijk schakelstation voor allerlei informatie van zintuigen onderweg naar de hersenschors. Deze poortwachter laat bij mensen met hoogsensitiviteit meer prikkels door dan bij mensen zonder hoogsensitiviteit. Simpelweg kunnen we zeggen dat hoogsensitieve mensen meer zien, horen en voelen dan hun niet-sensitieve medemens.

HSP’ers zijn dus als het ware altijd gefocust op anderen en hebben de doelstelling om hen tevreden te stellen. Je alleen nog maar richten op anderen zal onherroepelijk tot gevolg hebben dat je op den duur niet meer weet waar jij zelf voor staat of wat je gelukkig maakt. De vraag is dus: wat is op dit moment het belangrijkste? En ook: wie gaat er vaak voor? Durf je keuzes te maken die door anderen niet altijd als prettig worden ervaren? Maar die je wel wilt maken omdat ze belangrijk zijn voor jezelf op dit moment?

Dat mag wat kosten..

Deze ‘winst’ aan signalen is echter niet gratis, en wordt door veel hoogsensitieve mensen betaald met stress. Dit blijkt uit onderzoek waarin mensen visuele zoektaakjes moeten doen, waarbij de cognitieve prikkeling en het stressniveau wordt gemeten.

Voorbeelden van dergelijke zoektaakjes zijn platen waarin dwars door elkaar een groot aantal letters en cijfers staan en vervolgens is het de bedoeling dat je zo snel mogelijk een lijn tekent van A naar 1, naar B en via 2 naar C, totdat je aan het einde bent. Of oefeningen met lachende en huilende gezichten (emoties), of foto’s met ‘zoek de verschillen’.

Hoogsensitieve personen volbrengen deze taken vaak sneller, en maken minder fouten. Dit kost hen echter wel veel. Hoewel ze minder tijd nemen voor het uitvoeren van de taak, hebben ze nadien meer tijd nodig voor het herstellen ervan. Vertaald naar de praktijk betekent dit dat hoogsensitieve mensen meer behoefte hebben aan pauzes tussen prikkels (zoals taken, ontmoetingen en situaties) door, om ervoor te zorgen dat de snelheid en foutloosheid ook in de volgende taak blijft bestaan.

HSP kenmerkt zich met name door die verhoogde prikkelgevoeligheid. Dit is in de hersenscans te zien in de vele verschillende gebieden die in het brein sterk activeren. Dankzij deze activiteiten in het brein ontstaat het ‘diepere verwerken’ dat de HSP’er kenmerkt.

De kostprijs van deze diepere verwerking is vaak stress. Hierdoor hebben HSP’ers de neiging om zichzelf in rust en/of stilte weer op te laden. Bij oververmoeidheid (overprikkeling) laten de bovengenoemde hersengebieden namelijk verminderde activiteit zien, waardoor ze minder goed werken.

In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld toch ‘ja’ zeggen terwijl je eigenlijk ‘nee’ had willen zeggen, vaker meegaan in de redenatie van de ander ook wanneer je voelt dat deze niet klopt, of het maken van minder goede keuzes. Wie kent immers niet het gevoel in de supermarkt aan het einde van de dag ‘dat het deze ene keer niet zo erg is om ook zoveel lekkere dingen uit te kiezen?’ HSP’ers hebben dus als het ware in snelheid en accuratesse een stap voor op anderen, maar zetten daarna een stap achteruit.

Stress?

Bij een heftige emotionele prikkel wordt er direct een kettingreactie in gang gezet wat leidt tot de aanmaak van stresshormonen in de bijnieren. De adrenaline die daarbij wordt aangemaakt zorgt voor een stijging van de hartslag en bloeddruk, maakt energie vrij uit glucose en spant de spieren aan. Je kunt direct in actie komen. De zintuigen worden scherper en het lichaam wordt voorbereid om te vechten of vluchten.

Door pauze te nemen, niet te lang onder stress te werken en prikkelloze herstelmomenten in te bouwen, zorg je dat er even minder stresshormonen worden aangemaakt en juist meer herstelhormonen.

Deze herstelhormonen brengen het lichaam terug in “normaal” stand en zorgen voor reparatie, opbouw en rust. Ze brengen het feelgood gevoel terug in het lichaam waardoor het herstel kan beginnen. Doe je dit niet dan blijft het lichaam in een staat van langdurige stress. Herstel op de korte termijn is mogelijk door bijvoorbeeld rustige lichaamsbeweging (wandelen, fietsen of een sport zoals pilates). Ook meditatie en mindfulness werken goed omdat deze de verbinding met de prefrontale cortex weer herstellen.

HSP’ers zijn meer gevoelig voor subtiele signalen in hun omgeving en daarmee ook voor stress. Hoe ga jij op een gezonde en bewuste manier om met je lichaam, je emoties, ontspanning en je voeding?

De hoogsensitieve ervaring is samen te vatten als ‘méér genieten, maar ook méér pijn’..

Jezelf proberen te bewijzen, pleasen, perfectionisme, jezelf ‘anders’ en daarmee verkeerd voelen, een laag zelfbeeld hebben… Allemaal zaken die niet hóren bij hoogsensitiviteit maar wel voor kunnen komen bij sensitieve mensen. Zoals we in dit artikel hebben kunnen zien hebben HSP’ers simpelweg een wat grotere neurobiologische aanleg voor dit soort zaken. Dit wordt vaak ontwikkeld wanneer HSP’ers niet hebben geleerd om te gaan met de diepere verwerking van prikkels, en de heftige emoties die het kan oproepen.

Daarom is het voor sensitieve mensen zo belangrijk om te kijken naar de behoefte die achter de frustratie zit, het verlangen achter verdriet en de verwachting achter woede. En te leren om het positieve te zien, de parel. In de zoektocht naar compassie van anderen die HSP’ers zo kenmerkt, is het zaak om deze mildheid aan jezelf te geven. En.. om simpelweg de tijd te nemen om prikkels te verwerken, zodat ze er de volgende keer weer vol kracht en passie in kunnen gaan.

 

 

——

Wil je weten hoe je hoogsensitieve mensen kunt helpen met al hun indrukken en emoties om te gaan? Lees dan deze blog en download de gratis toolbox. Wil je je verder professionaliseren? Dat kan in de opleiding ‘De psychologie van hoogsensitiviteit’. We vertellen je er graag meer over. 

Xandra van Hooff

Xandra van Hooff is eigenaar en hoofdtrainer bij GaveMensen. Zij laat professionals tijdens haar opleidingen en masterclasses zo hard de verdieping in schieten dat ze er vervuld, verzadigd en volkomen gelukkig aan het einde weer uit stuiteren.