HSP kenmerkt zich met name door de diepere verwerking van (omgevings-)prikkels. In onderzoek bij hoogsensitieve mensen is een aantal andere zaken opgevallen. Zo werd op MRI-scans van hun hersenen zichtbaar hoe ze een sterker ‘ja’ of ‘nee’ respons hebben op emotionele foto’s, met name bij mensen die ‘dicht bij hen staan’.

Op deze scans is te zien dat de insula ‘vaak oplicht’ in deze onderzoeken. De insula is het hersendeel wat je de ‘binnenkant’ van jezelf goed laat ervaren en waarmee je door middel van spiegelneuronen ook de ander kunt aanvoelen. De kracht waarmee zaken bij hoogsensitieven binnenkomen, inclusief emoties van anderen, is daardoor sterk. Simpelweg zouden we kunnen stellen dat de zeer sensitieve hersenen altijd alert en ‘klaar’ zijn om te reageren op anderen. Lees ook de blog: ‘de hoofdzetel van het gevoel‘.

Onder alle mogelijke omstandigheden bleken positieve associaties gevonden worden voor hoogsensitieve personen in de anterior cingulate cortex (ACC) en pre-motor-area (PMA). Het eerstgenoemde gebied, de ACC, signaleert niet enkel prikkels met een belonings- of strafkarakter maar ook prikkels die gepaard gaan met relatieconflicten of fouten in gedrag. Zie ook mijn blog ‘een sterk functionerend OEPS-centrum‘. Het Pre-Motor Area (PMA) zorgt voor een lichamelijke reactie op bewegingen in het gezicht en de lichaamshouding van je gesprekspartner. In combinatie met de zeer veelvuldig aanwezige spiegelneuronen lijkt duidelijk dat HSP’ers de emoties en bedoeling van de ander extra goed kunnen invoelen en van daaruit een actieplanning maken met betrekking tot het belonings/strafkarakter.

De Middelste temporale gyrus (MTG) is betrokken bij het verwerken en inschatten van situaties, bewegingen en intenties; ook wel sociale perceptie genoemd. Daarnaast komt het in actie bij het koppelen van woorden aan visuele beelden. Meer taalgebieden ‘lichten op’ bij hoogsensitieve mensen. Zoals de Gyrus Angularis (AG) welke een rol bij het begrijpen van metaforen (beeldspraak). En de Inferieure frontale cortex IFG, een gebied dat betrokken is ons vermogen om sociaal te leven en communiceren met anderen. Het zorgt voor interpretaties van gezichtsuitdrukkingen en een bijbehorende emotionele reactie die geschikt is voor de expressie, evenals observatie en imitatie van gepast gedrag. Daarnaast toont de rechter IFG correlatie met vermijden van risicovol gedrag . Deze is betrokken bij go /no go reacties en risico-aversie.

Een hoogsensitief persoon zal dus geregeld zichtbaar ‘pauzeren en afwegen/controleren’, wat ook te zien is in het brein door middel van de activiteit in het dopaminerijke Ventral Tegmental Area, ofwel VTA-gebied, wat onder andere een rol speelt bij de neiging tot vermijden van lastige (sociale) momenten. VTA-neuronen reageren supersnel op nieuwe situaties, onverwachte beloningen en beloningvoorspellende zintuiglijke signalen. De cellen in dit gebied reageren dan overeenkomstig hun ‘codering’ betreffende een beloning of faalverwachting, zonder dat hier een actieve gedachte aan vooraf gaat. Afhankelijk van de opvoeding die je als kind hebt gehad, zullen hierin andere afwegingen gemaakt worden. Een sensitief kind zal het immers ‘goed’ willen doen in de ogen van de ander. En wat ‘goed’ is, is afhankelijk van de omgeving waarin het zich begeeft of heeft begeven.

Om te doen wat ‘goed’ is (en schuldgevoelens te vermijden) in een bepaalde situatie is het als HSP ook nodig dat je je eigen gedrag kunt monitoren en (indien gewenst) kunt onderdrukken. Om je eigen gedrag te remmen zonder verdere invloed van buitenaf is een goed ontwikkelde dorsolaterale prefrontale cortex (DLPFC) nodig, wat te zien is aan de ontwikkeling van onder andere de executieve functies en het vermogen goed logisch te kunnen redeneren. Maar dat betekent in de praktijk dan wel weer dat HSP’ers langzamer komen tot een reactie op een vraag, meer tijd nodig hebben voor het formuleren van hun mening of het nemen van een beslissing.

Het lijkt er dus op dat bij iemand met HSP het brein gefocust is op het maken van de beste afweging, met name ook in reactie op anderen. De grote mate van bewustzijn en responsiviteit op diverse stimuli, ondersteunen gezamenlijk het idee dat HSP een eigenschap is welke geassocieerd wordt met verhoogd bewustzijn en ontvankelijkheid voor stemmingen van anderen.

HSP’ers zijn dus als het ware altijd gefocust op anderen en hebben de doelstelling om hen tevreden te stellen. Je alleen nog maar richten op anderen zal onherroepelijk tot gevolg hebben dat je op den duur niet meer weet waar jij zelf voor staat of wat je gelukkig maakt. De vraag is dus: wat is op dit moment het belangrijkste? En ook: wie gaat er vaak voor? Durf je keuzes te maken die door anderen niet altijd als prettig worden ervaren? Maar die je wel wilt maken omdat ze belangrijk zijn voor jezelf op dit moment?

 

Thalamus als poortwachter voor alle prikkels

De thalamus staat in deze ontvankelijkheid voorop. Dit is als een soort poortwachter in het emotionele brein. Deze laat bij mensen met hoogsensitiviteit meer prikkels door dan bij mensen die dit niet hebben. Simpelweg gezegd zien, horen en voelen hoogsensitieve mensen dus meer dan hun medemens. Maar dit kost hen ook wat. Ze betalen deze winst in snelheid met ‘stress’. In onderzoek kan dit bijvoorbeeld aangetoond worden middels de visuele zoektaak. Dit zijn bijvoorbeeld platen waarin dwars door elkaar een groot aantal letters en cijfers staan en vervolgens is het de bedoeling dat je zo snel mogelijk een lijn tekent van A naar 1 naar B en via 2 naar C totdat je aan het einde bent. Er zijn ook oefeningen met (lachende en huilende) gezichten of ‘zoek de verschillen’. Dit soort taken maken dat het makkelijk is om te meten wat bij iemand het stressniveau en de cognitieve prikkeling is.

Bij hoogsensitieve personen valt op dat ze dit soort taken sneller doen en minder fouten maken. Maar nadien kost hen dit veel. Het lijkt simpel gezegd alsof ze de moeite die ze moeten doen in minder tijd kunnen volbrengen, maar de rest van de tijd (die anderen nog nodig zouden hebben aan het zoeken) voor het herstellen hiervan. Vertaald naar de praktijk betekent dit; er is gedurende de dag een grote kans op overprikkeling. Er is behoefte aan pauze tussen de taken door om te zorgen dat de snelheid en foutloosheid ook bij toekomstige taken blijft.

HSP kenmerkt zich met name door die verhoogde prikkelgevoeligheid. Daarnaast is gebleken uit diverse hersenscans dat deze prikkels veel verschillende gebieden in het brein ‘aanvuren’. Met name doordat het brein zo actief wordt ontstaat het ‘diepere doordenken’ dat de HSP’er kenmerkt. En hierdoor kan ook sneller en foutlozer gewerkt worden. Mits het gaat om heldere vragen althans, daar waar ruimte is voor interpretatie zal het diepere doordenken benut worden om het ‘goede’ antwoord te vinden.

De kostprijs voor dit alles ligt vaak in stress en de neiging om jezelf (in rust en/of stilte) weer op te laden. Een ander gebied waarin we deze kostprijs terug kunnen zien is zelfregulatie. Door vermoeidheid kunnen de prefrontale gebieden verminderde activiteit laten zien en voor je het weet heb je je eigen planning gebroken, toch ‘ja’ gezegd waar eigenlijk een ‘nee’ beter had volstaan, ga je mee in de redenatie van de ander, ook al voel je ergens dat deze niet helemaal klopt of maak je minder goede keuzes. Wie kent immers niet het gevoel in de supermarkt aan het einde van de dag ‘dat het deze ene keer niet zo erg is om ook zoveel lekkere dingen uit te kiezen?’

HSP’ers hebben dus als het ware in snelheid en accuratesse een stap voor op anderen maar zetten daarna een stap achteruit. De vraag is dan: wat is beter? En ook: vergelijk jij je als HSP’er met niet HSP’ers? Zet jij door als het nog geen pauze is maar je behoefte hebt aan wat rust?

 

Amygdala: dreiging!!

Bij sommige sensitieve mensen lijkt het alsof hun brein continue in waakstand staat en hoewel een HSP’er tijd nodig heeft om een afgewogen reactie te geven is een gevoel van onveiligheid of dreiging iets anders. In dit kader is het onderzoek naar rejection sensitivity (afwijzingsensitiviteit) interessant, wat wellicht een verklaring kan bieden. Niet bij élke HSP’er is er altijd een gevoel van dreiging. Met name de hoogsensitieve mensen die eerder in hun leven pijn, afwijzing of (mild) trauma hebben ervaren kunnen sterk reageren. Dat kan al op voor andere triviale zaken zijn geweest als opmerkingen zoals ‘stel je niet zo aan’, ‘doe je nu weer zo moeilijk?’ of ‘hou nu eens op altijd de discussie aan te gaan als ik zeg dat je iets moet doen’. Belangrijk is het bij mensen die dit herkennen het trauma te verwerken en de delen die ze niet waarderen in zichzelf meer te omarmen.

HSP’ers zijn meer gevoelig voor positieve en negatieve signalen van anderen. Hoe ga jij om met de afwijzing die je kunt ervaren? Durf jij jezelf elke dag af te vragen wat de kleinst mogelijke moedige stap is die je kunt zetten?

 

Stress? De hippocampus brengt de boel weer tot rust

Wanneer de emotionele prikkel heftig is wordt er gelijk een prikkel gestuurd die een kettingreactie in gang zet wat leidt tot de aanmaak van stresshormonen in de bijnieren. De adrenaline die aangemaakt wordt, zorgt ervoor dat bloeddruk en hartslag omhoog gaan, de energie uit glucose wordt vrijgemaakt en spieren worden gespannen om direct in actie te kunnen komen. De zintuigen worden scherper en het lichaam wordt voorbereid om te vechten of vluchten.

Door pauze te nemen, niet te lang onder stress te werken en prikkelloze momenten in te bouwen, zorg je dat er even minder stresshormonen worden aangemaakt en wat meer herstelhormomen. Ze brengen het  lichaam terug in “normaal” stand en zorgen voor reparatie, opbouw en rust. Ze brengen het feelgood gevoel terug in het lichaam waardoor het herstel kan beginnen.

Doe je dit niet dan blijft het lichaam in een staat van langdurige stress. Hierbij is er veel cortisol aanwezig in het lichaam welke zich zal blijven hechten aan de hippocampus, waardoor de receptoren niet meer bereikbaar zijn voor de meer positieve hormonen. 

Herstel op de korte termijn is mogelijk door bijvoorbeeld rustige lichaamsbeweging (wandelen, fietsen of een sport zoals pilates) maar ook meditatie en mindfullness werken goed omdat deze de verbinding met de prefrontale cortex weer herstellen. Wanneer je geneigd bent om fouten te willen voorkomen of mensen niet graag teleurstelt dan kan dit leiden tot langdurige stress, onverklaarbare vermoeidheid of piekeren. Bij deze disbalans in het brein is een totaalaanpak belangrijk; voldoende B-vitamines en eiwitten binnen krijgen voor de aanmaak van herstelhormonen, voldoende rust en uren slaap en ook het voorkomen van stress én het versterken van je veerkracht middels de zeven emotionele uitdagingen!

HSP’ers zijn meer gevoelig voor subtiele signalen in hun omgeving en daarmee ook voor stress. Hoe ga jij op een gezonde en bewuste manier om met je lichaam, je emoties, ontspanning en je voeding?

 

 

De hoogsensitieve ervaring is samen te vatten als ‘méér genieten, méér pijn’..

Jezelf proberen te bewijzen, pleasen, perfectionisme, jezelf ‘anders’ en daarmee verkeerd voelen, een laag zelfbeeld hebben… Allemaal zaken die niet hóren bij hoogsensitiviteit maar wel voor kunnen komen bij sensitieve mensen. Omdat ze nog niet goed hebben geleerd om te gaan met hun emoties en de diepere verwerking van (omgevings-)prikkels. 

Daarom is het voor sensitieve mensen zo belangrijk om te kijken naar de wens achter frustratie, het verlangen achter verdriet en de verwachting achter woede en de blik op deze positieve wensen te richten. Om de pareltjes te zien in de dagen. Mensen te waarderen die dit brengen in de wereld. Zelf kleine stappen zetten om deze waarden te gaan naleven. In de zoektocht naar compassie van de ander mag je deze mildheid gaan geven aan jezelf. 

 

——

Wil je weten hoe je hoogsensitieve mensen kunt helpen met al hun indrukken en emoties om te gaan? Lees dan deze blog en download de gratis toolbox. Wil je je verder professionaliseren? Dat kan in de opleiding ‘De psychologie van hoogsensitiviteit’. We vertellen je er graag meer over. 

Xandra van Hooff

Xandra van Hooff is eigenaar en hoofdtrainer bij GaveMensen. Zij laat professionals tijdens haar opleidingen en masterclasses zo hard de verdieping in schieten dat ze er vervuld, verzadigd en volkomen gelukkig aan het einde weer uit stuiteren.