Erbij horen versus geaccepteerd worden

“Xandra, je moet me helpen… ik weet het niet meer….
Ik dacht echt dat ik gevonden had wat ik wil doen, maar de afgelopen dagen heb ik weer mensen ontmoet en stukken van hen gelezen op internet en nu ben ik echt de weg weer kwijt. Heb ik überhaupt wel iets toe te voegen?”

Een mail met dergelijke strekking kreeg ik afgelopen jaar zo’n keer op twintig. Allemaal mensen die goed werk leveren, prima zijn in wat ze doen maar ergens onderweg zichzelf gaan vergelijken en dan onherroepelijk het gevoel krijgen dat zij ‘de mindere zijn’.

Erbij horen, er mogen ‘zijn’, je gezien voelen, het gevoel dat anderen je waarderen. Voelen dat er voor jou een plek is in het geheel. Ik denk dat ik niet de enige ben die vanaf het eerste moment dat je je ogen opsloeg en terug kon lachen naar je ouders je hoopte dat iedereen in je omgeving ook zo op jou zou reageren. Natuurlijk wéét je verstandelijk dat niet iedereen je kan mogen, maar de wens blijft. En dus de zoektocht naar hoe je je gedraagt in een groep waarbij het niet altijd veilig voelt om jezelf te zijn. Of je niet weet wat jij hebt ‘toe te voegen’.

De oplossing voor dit probleem vond ik op een ander niveau als waarop het ontstaat en ‘zijn uitwerking heeft’ in je leven. Ik leg het uit aan de hand van het model van Graves. Spiral dynamics is ontwikkeld na zijn jarenlange onderzoek naar waarden die denken, voelen en handelen bepalen. De dynamiek en patronen zijn zichtbaar in organisaties, maar ook in de ontwikkeling van mensen. De niveau’s zijn stadia en opvolgend. Zoals een baby zich ontwikkeld tot peuter, kleuter en via adolescent naar volwassene, zo is ook elke stap in dit systeem opvolgend maar elk stadia niet ‘beter’ dan degene ervoor.

Het eerste niveau is beige. Een niveau gericht op overleven en voortbestaan. Zoals de baby natuurlijke behoeften vervuld wil hebben ben je op dit niveau zoekend naar zorg en veiligheid. Het niveau dat erna komt heeft de kleur paars meegekregen. Een niveau dat is gericht op geborgenheid, verbondenheid en ‘erbij horen’. In dit niveau ben je als persoon nog ondergeschikt aan de groep. En hoewel velen denken dat wanneer er een probleem optreed in ‘paars’ en je dus de behoefte aan ‘erbij horen’ niet bevredigd krijgt, je het hier ook op moet lossen, is er niets minder waar. Je aanpassen, kleiner maken en jezelf ondergeschikt maken zal niet het gevoel dat je wilt hebben toevoegen.

Als je namelijk durft te groeien naar het volgende niveau, dan kom je op rood. En in het maken van deze stap ligt de oplossing. Niet meer moeite doen om ‘erbij te horen’, maar moeite gaan doen voor zelfexpressie. Zodra je dit gaat doen merk je dat je zelfvertrouwen toeneemt en dat er mensen op je afkomen die dit in je waarderen. En bij deze mensen zul je je geaccepteerd voelen om wie je bent.

Natuurlijk bestaat het gevaar dat er mensen zijn uit je verleden die niet met je nieuwe jij om kunnen gaan. Maar wees eerlijk… wie heb je liever om je heen? Mensen bij wie jij je aanpast zodat je ‘erbij hoort’ of mensen die je accepteren en waarderen om wie jij bent?

Zelf herken ik de omslag die ik voelde toen ik de angst om er niet bij te horen’ los kon laten. Nog altijd was het gevoel er, waren de gedachten er. Maar er was iets belangrijkers voor in de plek gekomen. Iets dat meer van waarde had dan je druk maken over datgene wat je altijd tegenhield. En door te kijken naar het ‘jezelf neerzetten’, daar je focus op te houden kon je stappen maken, op weg gaan. Nieuwe paden lopen en jezelf daarmee ontdekken, uitdrukken en waarderen gelijk. Meestal vraag ik het mensen nog aan het eind van zo’n begeleidingstraject; ‘is die originele vraag er nog? Die vraag die je me mailde?’ Het antwoord is gewoonlijk een grote lach en een verbaasde blik. Alsof ze op dat moment pas voor het eerst ontdekken dat ‘het feit dat ze zelf voelen’ eigenlijk veel belangrijk is dan wat een ander daarvan vindt.

Xandra van Hooff

Xandra van Hooff (1976) woont in Wijchen samen met haar Lief en twee kinderen. Ze is opgeleid als docent biologie, mastercoach, mindsonar specialist, pedagoge en heeft haar Master Special Educational Needs cum laude afgerond.

Ze heeft – voordat ze GaveMensen oprichtte – 10 jaar gewerkt in het onderwijs als leerkracht, zorgcoördinator, (interim) manager en locatiedirecteur in oa jeugdinrichtingen en jeugd GGZ.

Het is haar missie mensen de ‘Moed om te Falen’ mee te geven. Zoals ze zelf zegt “laten we in onze schaamte compassie vinden, door onze teleurstellingen grootsheid creëren en in frequent falen moed aanleren. Want echte moed, de moed om te durven zijn wie je bent komt niet uit het denken voort. Die ontstaat in het contact met de ander en in je hart…”