Eerlijkheid. Wanneer je het gevoel hebt dat iemand niet eerlijk is dan gaat je brein direct in de verdedigingsmodus. Eerlijkheid is dan ook één van de vijf elementen uit het SCARF-model van David Rock. Wanneer een van de vijf factoren bedreigd wordt, veroorzaakt dat een stressreactie in onze hersenen en heeft dat gevolgen voor ons gedrag. Bewust maar veelal onbewust. Leiders die zich bewust zijn van de werking van het brein kunnen het gedrag van hun mensen beter gaan zien en begrijpen. Het kennen van het SCARF-model kan hier zeker bij helpen! In deze blog meer over eerlijkheid (fairness). 

Uit studies van Golnaz Tabibnia en Matthew Lieberman (2007) van UCLA is gebleken dat 50 cent een grotere ‘beloning’ in de hersenen opleverde dan 10 dollar, wanneer het ging om 50 cent van een dollar en de 10 dollar uit 50 dollar kwam. Deze studie illustreert dat eerlijke uitwisselingen intrinsiek lonend zijn, onafhankelijk van andere factoren. De behoefte aan rechtvaardigheid kan deel uitmaken van de verklaring waarom mensen interne beloningen ervaren voor vrijwilligerswerk om hun gemeenschap te verbeteren; het is een gevoel van het verminderen van de oneerlijkheid in de wereld.

Oneerlijkheid genereert een sterke dreigingsreactie, zo stellen dezelfde onderzoekers. Dit omvat soms activering van de insula, het deel van de hersenen dat betrokken is bij intense emoties zoals afschuw. Oneerlijke situaties kunnen mensen ertoe brengen om te sterven aan waargenomen onrechtvaardigheden, zoals in politieke strijd. Mensen die anderen als oneerlijk beschouwen, voelen geen empathie voor hun pijn en zullen zich in sommige gevallen beloond voelen wanneer oneerlijke anderen worden gestraft (Singer et al., 2006).

Een dreigingsreactie vanuit een gevoel van oneerlijkheid kan gemakkelijk worden geactiveerd. Werknemers zouden bijvoorbeeld kunnen zeggen als reactie op een bedreiging van de eerlijkheid: ‘Hij heeft andere regels voor Mike en Sally dan voor de rest van ons.’ ‘Management zegt ons dat we het aantal medewerkers moeten verliezen, maar onze verkopen dragen de andere divisie en zij hoeven niemand te snijden.’ of ‘Ze praten alsmaar over waarden maar het is business as usual aan de top.’

Het verminderen van bedreigingen door oneerlijkheid

De dreiging van gepercipieerde oneerlijkheid kan worden verkleind door de transparantie te vergroten en de mate van communicatie en betrokkenheid over zakelijke kwesties te vergroten. Organisaties die werknemers informatie over financiële processen laten weten, kunnen hier bijvoorbeeld een voordeel bij hebben. Duidelijke verwachtingen vestigen in alle situaties – van een vergadering van een uur tot een jaarcontract – kan er ook voor zorgen dat er eerlijke uitwisselingen plaatsvinden.

De voordelen van eerlijkheid verhogen

Een gevoel van oneerlijkheid kan het gevolg zijn van een gebrek aan duidelijke basisregels, verwachtingen of doelstellingen. Toestaan dat teams hun eigen regels identificeren, kan ook helpen. In een educatieve context zal een klaslokaal dat de regels creëert van wat geaccepteerd gedrag is, waarschijnlijk minder conflict ervaren. Voorbeelden van het succes van zelfsturende teams in de industrie zijn overvloedig aanwezig (Semler, 1993). Veel van wat deze zelfsturende teams doen, is zorgen voor eerlijkheid bij basisbeslissingen, zoals hoe het ewrk wordt verdeeld en wie welke taken kan uitvoeren.

Het probleem van beloningsverschillen in grote organisaties is een uitdagende kwestie en veel werknemers zijn diep ongelukkig om te zien dat een andere persoon dezelfde uren werkt maar 100 keer hun salaris verdienen. Interessant is dat de perceptie van eerlijkheid centraal staat, dus zelfs een lichte verlaging van de salarissen van senior managers gedurende een moeilijke periode kan helpen om het gevoel van oneerlijkheid te verminderen.

Meer lezen?

Meer lezen over het SCARF-model? In deze blogs ga ik afzonderlijk in op het model in het algemeen, en op de andere elementen statuscertainty, autonomy en relatedness.

Tabibnia, G., & Lieberman M. D. (2007). Fairness and Cooperation Are Rewarding: evidence from social Cognitive Neuroscience. Annals of the New York Academy of sciences (1118), 90-101.

Singer, et.al. (2006). Empathic neural responses are modulated by the perceived fairness of others. Nature (439), 466–469.

Xandra van Hooff

Xandra’s werk gaat over acceptatie en overvloed. In haar bedrijf GaveMensen geeft en deelt ze kennis uit de diepere verwerking als kern van hoogsensitiviteit en openheid voor ervaringen voortkomen uit overexcitabilities. Ze vertelt waargebeurde verhalen waarin kleine details worden uitvergroot en wijst je precies op de aspecten van je leven waar groei mogelijk is. Xandra vertrouwt erop dat altijd alles goed komt, zij houdt er niet van risico’s te nemen maar laat zich ook nooit tegenhouden door ‘ja, maar’ en ‘wat als’-gedachten om haar dromen te verwezenlijken. Deze can-do mentaliteit zien we terug in de opleidingen Moed om te Falen & Lef om te Stralen. Hierin leer je ruimte maken voor jouw ongetemde binnenkant zodat creativiteit, gekkigheid, speelsheid en de levenslust weer volop kan stromen! Xandra wijst je in haar jaartrajecten op de lessen die je in je leven hebt mogen leren, maar waar je de vruchten nog niet van hebt geplukt. Dankzij haar vergrootglas kun je dit nu integreren en echt eigen maken. Laat deze energie in je voordeel werken en neem je jouw stap met positiviteit en het vertrouwen in een gunstige afloop. Klik op het menu hierboven voor het aanbod.