Als mensen zijn we sociale wezens: we vormen sociale groepen met onderlinge relaties. Deze groepen bouwen wederzijds vertrouwen op en vormen een barrière tegen het onbekende (lees ook mijn blog over certainty). In deze blog gaan we dieper in op het begrip relatedness (verbondenheid) uit het SCARF-model van Dr. David Rock. 

Verbondenheid houdt in of iemand een vriend is of een vijand. Verbondenheid is een motor van gedrag in veel soorten teams, van sportteams tot organisatiesilo’s: mensen houden er van nature van om ‘stammen’ te vormen waar ze een gevoel van verbondenheid ervaren. Het idee om er al dan niet bij te horen, is waarschijnlijk een bijproduct van het miljoenen jaren leven in kleine gemeenschappen, waar uitsluiting tot problemen leidde en moest worden vermeden. Bij afwezigheid van veilige sociale interacties genereert het lichaam een dreigingsreactie, ook bekend als je eenzaam voelen.

Neurowetenschappers Cacioppo en Patrick (2008) beschrijven de noodzaak van prettig menselijk contact als primaire drijfveer, net zo belangrijk als de behoefte aan voedsel. Verbondenheid leidt tot de productie van oxytocine, wat het positieve gevoel van vertrouwen verhoogt en relaties stabiliseert. Het ontmoeten van een onbekende genereert echter meestal een automatische dreigingsreactie. Dit verklaart waarom men zich beter voelt op een feestje waar men drie mensen kent in plaats van één. Alcohol helpt deze automatische reactie op sociale dreiging te verminderen, waardoor vreemden gemakkelijker kunnen communiceren, vandaar dat het als sociaal glijmiddel overal ter wereld wordt gebruikt. Als er geen alcohol is, kan het een oxytocinereactie helpen om “van vijand naar vriend te gaan”. Een handdruk, het uitwisselen van namen en het bespreken van iets algemeens zoals het weer, kan bij veel mensen het gevoel van nabijheid vergroten door de afgifte van oxytocine te veroorzaken. Echter kennen veel hoogsensitieve mensen deze reactie alleen wanneer er zaken met meer diepgang worden besproken, iets wat met onbekenden of in een groep niet altijd mogelijk is.

We hebben zeer veel verschillende redenen voor nood aan verbondenheid. We hebben bijvoorbeeld behoefte aan mensen om ons sociaal gezien mee te vergelijken, omdat dit ons inzicht geeft in wie wij zijn. We hebben er behoefte aan omdat het angst, stress en waakzaamheid vermindert. En we hebben verbondenheid nodig omdat we behoefte hebben aan informatie, zoals bijvoorbeeld het horen van een ervaring van iemand die net een operatie heeft ondergaan die bij ons gepland staat.

Het verminderen van bedreigingen door gebrek aan verbondenheid

Het begrip verbondenheid hangt nauw samen met vertrouwen. Wanneer iemand iets onbetrouwbaars doet, is de gebruikelijke reactie om je terug te trekken. Terwijl ook het tegenovergestelde geldt; hoe meer mensen elkaar vertrouwen, hoe sterker de samenwerking en hoe meer informatie wordt gedeeld. Toenemende globalisering benadrukt het belang van het beheersen van bedreigingen voor verbondenheid. Samenwerking tussen mensen uit verschillende culturen, die elkaar waarschijnlijk niet persoonlijk ontmoeten, kan bijzonder zwaar werk zijn. De automatische vijandreactie wordt niet minder door sociale tijd samen. Dit antwoord kan worden verzacht door sociale tijd in andere vormen in te zetten. Door bijvoorbeeld video te gebruiken om een informele bijeenkomst te houden of ervoor te zorgen dat mensen die teams vormen persoonlijke aspecten van zichzelf delen via verhalen, foto’s of zelfs sociale netwerksites. Op elke werkplek lijkt het goed te lonen om sociale contacten aan te moedigen.

De voordelen van verbondenheid verhogen

Positieve sociale connecties zijn een primaire behoefte; het automatisch reageren op nieuwe sociale verbindingen brengt echter een bedreiging met zich mee. Om de respons op belonen door verbondenheid te vergroten, is het belangrijk om manieren te vinden om veilige verbindingen tussen mensen te vergroten. Enkele voorbeelden zijn het opzetten van duidelijk gedefinieerde buddy-systemen, mentor- of coachingprogramma’s, of kleine actiegerichte leergroepen. Kleine groepen lijken veiliger dan grote groepen.

De balans tussen autonomie en verbinding

In ons leven staan twee tegenstrijdige motieven centraal bij elke keuze die we maken in ons leven. Deze zijn samengebracht in de dual concern theory (Krens, 2013). Enerzijds wil je je eigen unieke keuzes maken en anderzijds, in lijn met je sociale behoeften als mens, streef je naar harmonie en goede relaties met anderen. Waarschijnlijk merk je bij jezelf dat je soms het ene doet en voor je eigenbelang gaat, en op een ander moment het andere en kiest voor datgene wat het beste is voor de verbondenheid met andere betrokkenen. Bij de meeste mensen is het zo dat hoe verder een ander gevoelsmatig van je af staat, hoe makkelijker je voor jezelf kunt kiezen.

In algemene zin is te voorspellen dat er een probleem kan ontstaan wanneer je acceptabele uitkomsten zoekt voor iedereen. Want wat laat je zwaarder wegen? Eigenbelang of het belang voor anderen? In zo’n situatie waarin deze keuze gemaakt mag worden, speelt heel veel tegelijkertijd. In onderstaande figuur zijn vier verschillende stijlen te zien:.

Uit het onderzoek van Krens (2013) is gebleken dat iemand met een hoge mate van zelfcontrole meer zal toegeven in een situatie waarbij de relatie van belang is. Simpel gezegd: wanneer een besluit gemaakt moet worden met iemand met wie je hecht bent, zal de persoon láger in zelfcontrole sneller zijn of haar zin krijgen omdat de ander eerder toe zal geven. Wanneer de relatie centraal staat zal eigenbelang worden opgegeven om een harmonieuze en evenwichtige relatie op de langere termijn met de ander te waarborgen.

De combinatie zelfcontrole en hechtheid zorgt er dus naar alle waarschijnlijkheid voor dat er meer rekening wordt gehouden met andermans belang dan met eigenbelang. Dat betekent paradoxaal genoeg dus ook dat degene met de minste zelfcontrole over het algemeen degene is met de hoogste status. Daar waar de relatie niet in het geding is, zal een hoge mate van zelfcontrole eerder leiden tot het nastreven van de eigen behoeftes. Hierbij ontstaat het voordeel dat je in staat bent de ander te overtuigen. Eigenbelang heeft dan prioriteit. In de meest gunstigste vorm ben je in staat om alle stijlen in te zetten. De waarde die je toekent aan andermans belang ten opzichte van je eigenbelang, ook wel sociale waarde oriëntatie genoemd, ligt hierbij ten grondslag aan het vertonen van samenwerkend gedrag. Daarnaast is het nodig om, wanneer je van nature een grote zorg voelt voor andermans belang, je een grote mate van assertiviteit te ontwikkelen hebt om zodoende tot een probleemoplossing te komen. Heb je dat niet, dat val je terug in vermijden of toegeven bij conflicterende situaties. Dit benadrukt hoe belangrijk het is om te zorgen dat je sterk en flexibel bent in de communicatie met anderen. Jezelf assertief opstellen, niet enkel in fictieve situaties maar ook onder stressvolle omstandigheden is een belangrijke vaardigheid, die juist, wanneer je de neiging hebt om je aan te passen, goed getraind mag worden.

Dit wordt in het dual concern model wordt ‘forceren’ benoemd. Dat woord geeft bij velen een rotgevoel maar in dit geval wordt forceren niet gezien als ‘overheersen’. Het staat niet gelijk aan ‘macht over’, een vorm waarbij je zeggenschap over de ander uitoefent en de ander wel, of juist niet, iets laat doen of laten op basis van controle, uitbuiting of onderwerping. Bij ‘macht over’ wordt gebruik gemaakt van formele autoriteit en positie, van beloning en straf.

Deze ‘echte macht’ is het opbouwen van schaamteveerkracht, jezelf vormgeven hoe jij je leven wilt leiden. ‘Echte macht’ is gebaseerd op relatie en werkt op basis van samenwerking om te werken aan lange termijndoelen. ‘Echte macht’ dwingt je er niet toe de macht van anderen af te nemen, dus worden beide partijen er beter van. Binnen communicatie heb jij namelijk voor een even groot deel de touwtjes in handen als de ander. Het is dan ook van belang je niet in een reactie te gaan ‘afzetten tegen’ en/of in de verdediging te schieten maar juist om te gaan ‘samenwerken met’ degenen die persoonlijk leiderschap wederzijds aanwakkeren.

 De balans tussen zekerheid en verbinding

Je rang is van jou en wordt bepaald door wie jij bent, los van alle anderen (Rusbult, et. al., 1998). Je hebt je eigen attitudes, voorkeuren en eigendommen. Je hebt je eigen werkrooster, je eigen baan, je eigen persoonlijke ruimte. Kortom, je hebt grenzen en die wil je handhaven. Hoe hoger je positie is, hoe beter je in staat bent om je grenzen te bewaken zonder toe te geven aan de attitudes, de voorkeuren, het werkschema of de eisen van anderen. Mensen die zichzelf onderwaarderen hebben uiteraard moeite om hun grenzen te bewaken. Hoe lager je rang is, of hoe lager je denkt dat die is, hoe makkelijker anderen jouw grenzen kunnen negeren. Doorgaans moet je alles doen wat je superieuren verlangen. Ze kunnen jouw tijd en inzet opeisen en jij zult je waarschijnlijk verplicht voelen om die aan hen te geven. Je moet hun respect betonen, maar zij hoeven dat omgekeerd niet. Ze kijken jou recht aan, maar jij voelt de neiging om je ogen neer te slaan De emotie die je voelt wanneer jouw grenzen worden overschreden, is woede. Mensen die zichzelf onderwaarderen, maken er doorgaans te weinig gebruik van. Het kan onprettig zijn om kwaad te worden, en het is vaak contraproductief om je woede volledig te uiten, maar mits goed gebruikt heeft woede vele positieve effecten. Je woede maant anderen om zich te houden aan de regels die voor iedereen gelden. Woede zorgt ervoor dat iemand die je dierbaar is weet wanneer jij je aan hem of haar ergert. En woede helpt je om tijdens een conflict voor jezelf op te komen, zodat de oplossing voor alle partijen goed uitpakt. Boosheid richt echter niets uit als je een erg lage rang hebt. Anderen zullen je eisen doorgaans negeren. Sterker nog: boos worden en eisen stellen wanneer dat ongepast is of niets uithaalt, kan ervoor zorgen dat je rang nog lager wordt.

Conformiteit is meer overeenstemming tussen oordelen, opvattingen en gedragingen van de groepsleden creëren. Daarvoor zijn twee motieven te noemen. Als eerste de wens om een zo goed mogelijk antwoord te geven, reductie van onzekerheid. En ten tweede de behoefte aan acceptatie van de groepsleden. Er zijn verschillende verklaringen voor het belang van conformiteit; een afwijkende mening is ongemakkelijk, net als het alleen staan ten opzichte van de groep. Wanneer mensen hetzelfde oordeel hebben wordt het afwijkende groepslid onzekerder over zijn eigen oordeel. Met iemand die de afwijkende mening bijstaat, neemt het gevoel van onzekerheid en ongemakkelijkheid af. Verschillende persoonskenmerken zijn van invloed op de mate van conformeren aan anderen. Mensen met een laag zelfbeeld conformeren meer dan mensen met een hoog zelfbeeld. Mensen met een sterke behoefte aan acceptatie zullen zich ook meer conformeren aan anderen. En ten slotte leidt sterke betrokkenheid ertoe dat mensen zich eerder zullen conformeren aan andere mensen, dan mensen die minder betrokken zijn. Wanneer het om centrale waarden van de groepsleden gaat, is er minder neiging tot conformeren en ook wanneer de groepsleden het gevoel hebben dat de keuzevrijheid onterecht wordt aangetast. Het aanvoelen van al deze communicatie en iets maken van deze wirwar aan gedachten en gevoelens is een grote uitdaging voor HSP’ers (Aron, 2009).

Meer lezen?

Meer lezen over het SCARF-model? In deze blogs ga ik afzonderlijk in op het model in het algemeen, en op de andere elementen status, certainty, autonomy en fairness.

 

Cacioppo, J. T., & Patrick, B. (2008). Loneliness: human nature and the need for social connection. New York: W. W. Norton and Company.

Rusbult C.E., Martz J.M. Agnew C.R. (1998). The investment model scale: Measuring commitment level, satisfaction level, quality of alternatives, and investment size. Personal Relationships, 5(4), 357-387. doi: 10.1111/j.1475-6811.1998.tb00177.x.

Bilgin Y. (2009). De relaties tussen persoonlijkheid, interpersoonlijke bekwaamheden en conflicthanteringstijl van docenten. De modererende invloed van interpersoonlijke bekwaamheden. Universiteit Twente.

Aron E.N.  (2009). De kracht van zelfwaardering. Sta prettiger in het leven door beter contact met anderen. Uitgeverij Archipel.

Xandra van Hooff

Xandra’s werk gaat over acceptatie en overvloed. In haar bedrijf GaveMensen geeft en deelt ze kennis uit de diepere verwerking als kern van hoogsensitiviteit en openheid voor ervaringen voortkomen uit overexcitabilities. Ze vertelt waargebeurde verhalen waarin kleine details worden uitvergroot en wijst je precies op de aspecten van je leven waar groei mogelijk is. Xandra vertrouwt erop dat altijd alles goed komt, zij houdt er niet van risico’s te nemen maar laat zich ook nooit tegenhouden door ‘ja, maar’ en ‘wat als’-gedachten om haar dromen te verwezenlijken. Deze can-do mentaliteit zien we terug in de opleidingen Moed om te Falen & Lef om te Stralen. Hierin leer je ruimte maken voor jouw ongetemde binnenkant zodat creativiteit, gekkigheid, speelsheid en de levenslust weer volop kan stromen! Xandra wijst je in haar jaartrajecten op de lessen die je in je leven hebt mogen leren, maar waar je de vruchten nog niet van hebt geplukt. Dankzij haar vergrootglas kun je dit nu integreren en echt eigen maken. Laat deze energie in je voordeel werken en neem je jouw stap met positiviteit en het vertrouwen in een gunstige afloop. Klik op het menu hierboven voor het aanbod.