Stress op zichzelf is niet verkeerd. Een gezonde stressrespons zorgt ervoor dat we alerter en daadkrachtiger zijn. Als het stresssysteem actief wordt, komen er adrenaline en cortisol vrij die ervoor zorgen dat je klaar bent om tot actie over te gaan. Als de stresssituatie verdwenen is, kalmeert je stress-systeem weer en komt het weer tot rust. Dit gebeurt allemaal automatisch. 

We kunnen heel goed tegen stress zolang het gaspedaal en vooral ook de rem, goed werken. Het tot rust komen van je stresssysteem is belangrijk omdat het tijd nodig heeft om te herstellen na de inspanning. Wanneer stress te lang aanhoudt, met grote pieken achtereenvolgend op elkaar, kan ons systeem niet meer tot rust komen. Het deel in ons brein van logisch nadenken, relativeren, beslissen en emoties reguleren, wordt uitgeschakeld omdat ons stressbrein zelfstandig functioneert en de boel overneemt. Het krijgt signalen dat er continu gevaar dreigt en dus continu het lichaam in gereedheid moet brengen om tot actie te kunnen overgaan. Dit is het moment waarop je controle verliest. Emoties gaan met je op de loop en je hebt voor je gevoel de situatie niet meer in de hand. Dit gaat ook gepaard met fysieke reacties van het lichaam. Zo’n op hol geslagen stressbrein kan bij iedereen optreden. HSP’ers zijn er echter wel meer vatbaar voor omdat zij gevoeliger zijn voor overprikkeling. 

Hoe zit het nou precies met hoogsensitiviteit en dingen als gezondheid, verlegenheid en stress? Hierbij spelen zowel nature- als nurture-aspecten een rol. Laten we gewoon eens kijken hoe het zit! In deze blog noem ik enkele onderzoeken die zijn uitgevoerd onder studenten over de relaties tussen HSP, opvoeding, angst en depressie, stress en gezondheid. 

Liss et al. (2005) en (2008). 

Het doel van Liss en zijn collega’s was om de relatie tussen sensory processing sensitivity (SPS), ouderlijke stijl, angst en depressie te onderzoeken en om mogelijke interactieve effecten te zoeken. Zowel depressie als angst bleken sterk gerelateerd aan lage niveaus van zorg en hoge niveaus van overbescherming. Hoewel uit eerder onderzoek blijkt dat er een verband is tussen zorg en depressie en overbescherming en angst, bleek dat zowel zorg als overbescherming betrekking hadden op zowel depressie als angst in dit onderzoek onder 213 universiteitsstudenten. Hoogsensitiviteit bleek een grotere voorspeller voor angst dan voor depressie, waarbij de laatste een kleine significante interactie heeft met een lager niveau van ouderlijke zorg.

In 2008 deden deze auteurs opnieuw een studie naar SPS, angst en depressie, en ook autisme. Wat bleek? AES (esthetische gevoeligheid) is positief gerelateerd aan angst, maar níet aan depressie. 

Evers, Rasche & Schabracq (2008).

Een studie van Evers, Rasche en Schabracq, over HSP en werkstress, toonde aan dat hoogsensitiviteit positief verband houdt met metingen van werkstress, werkverslaving en behoefte aan herstel. Daarnaast bleek HSP positief te correleren met negatieve affectiviteit. Echter, AES was niet gerelateerd aan werkstress; deze factor was positief gecorreleerd met zelfdoeltreffendheid en gevoel van coherentie in termen van een gevoel van zinvolheid. In algemene zin geven de bevindingen van Liss et al. (2008) en Evers et al. (2008) aan dat EOE en LST meer gerelateerd zijn aan slechte psychologische gezondheid en psychische nood, vergeleken met AES, dat meer de positieve aspecten van HSP lijkt te meten.

Benham (2006).

Grant Benham onderzocht onder 384 universiteitsstudenten in welke mate hoogsensitiviteit een voorspeller kan zijn voor iemands’ gezondheid, al dan niet in interactie met stress. De resultaten van dit onderzoek hebben aangetoond dat de hoge gevoeligheid van de sensorische verwerking, zoals beoordeeld door de HSP-schaal, verband houdt met meer waargenomen stress en symptomen van slechte gezondheid. HSP bleek zelfs een krachtigere gezondheidsvoorspeller te zijn dan zelf gepercipieerde (door het zelf waargenomen) stress.

Deze relatie tussen hoogsensitiviteit en fysieke gezondheid bleek niet afhankelijk te zijn van het niveau van stress. Benham vult in zijn conclusie aan: “Het is onduidelijk waarom mensen die zeer gevoelig zijn, meer kans hebben op symptomen van slechte gezondheid. Een mogelijke verklaring is dat verhoogde gevoeligheid de algemene fysiologische opwinding verhoogt, waardoor er chronische stress in het lichaam ontstaat, met daaropvolgende gezondheidseffecten. Het is echter ook mogelijk dat zeer gevoelige mensen gevoeliger zijn voor (bewust zijn van) somatische symptomen, waarbij aandacht wordt besteed aan kleine fysiologische sensaties, die anderen niet kunnen opmerken.”

Ahadi & Basharpoor (2010).

Ahadi en basharpoor onderzochten de relatie tussen hoogsensitiviteit, persoonlijkheidsdimensies en geestelijke gezondheid. In deze studie werden 180 studenten opgenomen. Alle deelnemers werd gevraagd om de HSP-scale, de NEO-vijf-factor inventaris en een algemene gezondheidsvragenlijst in te vullen. Wat bleek? Ease of Excitation (EOE) is positief gerelateerd aan neuroticisme en met een lagere mentale gezondheid (angst, aandoening in sociaal functioneren en depressie) en negatief gerelateerd aan extraversie. Esthetische gevoeligheid (AES) was positief gerelateerd aan neuroticisme, openheid voor ervaring, consciëntieusheid en angst. Een lage sensorische drempel was ook positief gerelateerd aan neuroticisme, lichamelijke problemen, angst en lage mentale gezondheid.

Kortom: de resultaten van dit onderzoek laten zien dat de gevoeligheid van sensorische verwerking aanzienlijke afwijkingen van persoonlijkheidstrekken en geestelijke gezondheid kan verklaren.

Sobocko & Zelenski (2015).

Sobocko en Zelenski legden verbanden tussen persoonlijkheidstrekken en welzijn. In hun twee studies (N = 154 en N = 118) tonen zij aan dat esthetische gevoeligheid (Aesthetic Sensitivity, AES) gecorreleerd is aan persoonlijkheidstrekken en welzijnsfactoren.

Grimen en Diseth (2016).

Hanne Listou Grimen en Åge Diseth hebben aan de universiteit van Bergen (Noorwegen) onderzocht in hoeverre de 3 factoren van de HSP-schaal (EOE, LST en AES) in relatie staan tot psychische en somatische gezondheidsklachten. Deze relatie tussen HSP en subjectieve gezondheidsklachten is belangrijk, omdat hoogsensitiviteit kan verklaren waarom sommige mensen meer geneigd zijn om gezondheid gerelateerde problemen te ervaren. In een klinische omgeving kan het begrijpen van deze individuele verschillen in gevoeligheid een extra hulpmiddel zijn voor therapeuten in de geestelijke gezondheidszorg om hun cliënten te begrijpen.

Om de subjectieve gezondheidsklachten bij 167 psychologiestudenten te meten, werden items uit de ‘gezondheidsbehandeling in het schoolgezondheidsonderzoek’ gebruikt, zoals hoofdpijn, buikpijn, rugpijn, depressieve stemming, prikkelbaar, zenuwachtigheid, slaapproblemen, vermoeidheid, nekpijn en ‘bang zijn’. De studenten kregen de opdracht om te melden hoe vaak ze deze problemen in de afgelopen 6 maanden op een 5-puntschaal hadden ervaren, met reacties variërend van ‘ongeveer elke dag’ (1) tot ‘zelden of nooit (5). Een factoranalyse liet een twee-factoroplossing zien die respectievelijk psychologische en somatische gezondheidsklachten weerspiegelen.

Wat betreft gezondheidsklachten, was er een positieve correlatie te vinden met de overkoepelende HSP-schaal. Er was echter een duidelijk verschil tussen de 3 verschillende factoren. Zo scoorde EOE positief en had LST een lage, maar wel significante correlatie. Belangrijk om hierbij te vermelden is dat AES daarentegen negatief scoorde ten opzichte van gezondheidsklachten. Graag voeg ik daar persoonlijk aan toe: je zou daarom kunnen stellen dat AES de enige factor is die hoogsensitiviteit scheidt van overgevoeligheid en stoornissen met overlappende kenmerken op de (originele) HSP-test.

Uit analyse van de resultaten bleek dat de factoren EOE en LST positief geassocieerd waren met psychologische gezondheidsklachten. Neuroticisme bleek (naast een voorspeller van psychologische gezondheidsklachten) de enige belangrijke voorspeller van somatische gezondheidsklachten.

Bijttebier e.a. (2015).

Ook Elke van Hoof en Patricia Bijttebier zijn in dit onderwerp gedoken. Zij onderzochten associaties tussen HSP en depressie, angst, stress, welbevinden en globaal zelfvertrouwen.  Zij ondervonden voornamelijk een relatie tussen Ease of Excitation met zowel depressie, angst en eigenwaarde alsook een mindere waardering voor ‘life satisfaction’. Ook bij kinderen werd een relatie gevonden tussen Ease of Excitation, depressie, angst en eigenwaarde. Dat heeft nogal wat consequenties ook. Er is een grote associatie met emotionele problemen, met een lager algemeen welbevinden en lagere eigenwaarde. Daarnaast is het een voorspeller van mogelijke problemen rondom hyperactiviteit, asociaal gedrag en de omgang met leeftijdsgenootjes. In problemen met leeftijdsgenootjes valt op dat EOE er negatief aan bijdraagt maar AES een licht gunstige werking zou hebben. AES hangt ook samen met meer pro-sociaal gedrag en kan bijdragen aan een gevoel van welbevinden.

Liss, M., Timmel, L., Baxley, K., & Killingsworth, P. (2005). Sensory processing sensitivity and its relation to parental bonding, anxiety, and depression. Personality and Individual Differences, 39, 1429-1439. doi: 10.1016/j.paid.2005.05.007

Liss, M., Mailloux, J., & Erchull, M. J. (2008). The relationships between sensory processing sensitivity, alexithymia, autism, depression, and anxiety. Personality and Individual Differences, 45, 255-259. doi: 10.1016/j.paid.2008.04.009

Evers, A., Rasche, J., & Schabracq, M. J. (2008). High sensory-processing sensitivity at work. International Journal of Stress Management, 40, 189–198.

Benham, G. (2006). The highly sensitive person: Stress and physical symptom reports. Personality and Individual Differences, 40, 1433-1440.

Ahadi B. and Basharpoor S., 2010. Relationship Between Sensory Processing Sensitivity, Personality Dimensions and Mental Health. Journal of Applied Sciences, 10: 570-574. DOI: 10.3923/jas.2010.570.574

Sobocko K., Zelenski J. (2015). Trait sensory-processing sensitivity and subjective well-being: Distinctive associations for different aspects of sensitivity. Personality and Individual Differences. 83.

Listou Grimen H., Diseth Å. (2016) Factors of the Highly Sensitive Person Scale and Their relationships to Personality and Subjective Health Complaints. Perceptual and Motor Skills  Vol 123, Issue 3, pp. 637 – 653

Xandra van Hooff

Xandra’s werk gaat over acceptatie en overvloed. In haar bedrijf GaveMensen geeft en deelt ze kennis uit de diepere verwerking als kern van hoogsensitiviteit en openheid voor ervaringen voortkomen uit overexcitabilities. Ze vertelt waargebeurde verhalen waarin kleine details worden uitvergroot en wijst je precies op de aspecten van je leven waar groei mogelijk is. Xandra vertrouwt erop dat altijd alles goed komt, zij houdt er niet van risico’s te nemen maar laat zich ook nooit tegenhouden door ‘ja, maar’ en ‘wat als’-gedachten om haar dromen te verwezenlijken. Deze can-do mentaliteit zien we terug in de opleidingen Moed om te Falen & Lef om te Stralen. Hierin leer je ruimte maken voor jouw ongetemde binnenkant zodat creativiteit, gekkigheid, speelsheid en de levenslust weer volop kan stromen! Xandra wijst je in haar jaartrajecten op de lessen die je in je leven hebt mogen leren, maar waar je de vruchten nog niet van hebt geplukt. Dankzij haar vergrootglas kun je dit nu integreren en echt eigen maken. Laat deze energie in je voordeel werken en neem je jouw stap met positiviteit en het vertrouwen in een gunstige afloop. Klik op het menu hierboven voor het aanbod.